De 14 stappen voor het omgaan met emotionele flashbacks

De Amerikaanse psychotherapeut Pete Walker beschrijft in zijn boek Complex PTSD: From Surviving to Thriving een reeks stappen voor het omgaan met emotionele flashbacks. Hieronder staat een vrije samenvatting in mijn eigen woorden. De volgorde en formulering kunnen afwijken van het origineel; wie de exacte tekst wil, kan terecht op pete-walker.com of in het boek.

Tijdens de flashback

  1. Benoem het. Zeg tegen jezelf: "Ik heb een flashback." Alleen al een naam geven schept een beetje afstand.

  2. Oriënteer je op nu. "Ik voel me bang, maar ik ben niet in gevaar. Ik ben nu veilig." Kijk rond je naar wat er onder/boven je is, voel de druk van de onderkant van je voeten, links/rechts, voor/achter je. Merk op van waar geluiden komen, tel alle “blauwe” dingen die je vindt, …

  3. Stel je grenzen. Je mag jezelf beschermen, nee zeggen of weggaan uit een situatie die niet goed voelt.

  4. Troost je innerlijke kind. Praat vriendelijk en geruststellend tegen het angstige deel in jou, zoals je tegen een bang kind zou doen.

  5. Beloof dat je blijft. Zeg tegen dat deel dat je niet weggaat, hoe erg het ook voelt.

  6. Doorbreek het "voor altijd"-denken. Een flashback voelt eindeloos, maar dit gevoel is tijdelijk en gaat voorbij.

  7. Bedenk dat je volwassen bent. Kijk naar je handen en zie dat het volwassen handen zijn. Je hebt nu keuzes en mogelijkheden die je als kind niet had. Vind de “7 verschillen” tussen de huidige situatie hier & nu en toen & daar.

  8. Kom terug in je lichaam. Adem rustig, ontspan zachtjes en kijk om je heen naar de ruimte waar je bent. Voel de drukpunten van je zitvlak en rug tegen de leuning, van je voetzolen, bewegen je nekspieren om rond te kijken. Activeer grote spierkettingen, bv plank, squats, pompen, zijkant van je dijbeen.

  9. Handel niet op de impuls. Geef niet meteen gehoor aan de neiging om te vechten, te vluchten, te verstijven of te pleasen. Pauzeer, adem langer uit en kies, als het kan, een rustiger reactie.

Daarna en op de lange termijn

  1. Zoek contact. Zoek veilige, steunende mensen op in plaats van je terug te trekken.

  2. Zorg goed voor jezelf. Gun jezelf rust, tranen en troost wanneer dat nodig is.

  3. Zoek de trigger. Ontdek, op een later rustig moment, wat het uitlokte en welke oude ervaring daarbij hoort.

  4. Leer je patronen kennen. Na verloop van tijd herken je flashbacks steeds eerder en herstel je sneller.

  5. Heb geduld. Herstel gaat langzaam en niet in een rechte lijn. Terugvallen is normaal en betekent niet dat je faalt.

Tip: je hoeft niet alle stappen tegelijk te onthouden. Kies er twee of drie die bij je passen, bijvoorbeeld stap 1, 2 en 8, en oefen die op rustige momenten. Dan zijn ze sneller bij de hand als het er echt op aankomt.

Lichaamsgerichte oefeningen bij een flashback

De oefeningen hieronder zijn eenvoudig, vragen geen voorbereiding en zijn bedoeld om je zenuwstelsel te laten merken: nu is nu, en hier ben ik. Ze zijn gebaseerd op veelgebruikte principes uit traumagevoelige, lichaamsgerichte begeleiding.

Hoe je ze gebruikt:

  • Kies iets wat bij jou past. Wat voor de één kalmerend is, voelt voor de ander juist niet fijn.

  • Houd het klein en kort. Een minuut of twee is genoeg om iets te merken.

  • Stop als iets onprettiger wordt, en probeer iets anders. Jij bepaalt.

  • Je mag je ogen open houden. Dat helpt vaak om in het heden te blijven.

Als je overspoeld wordt (veel spanning, paniek, onrust)

Rustig kijken en benoemen (oriënteren). Laat je blik langzaam door de ruimte gaan, alsof je die voor het eerst ziet. Draai je hoofd rustig mee. Benoem hardop of in gedachten wat je ziet: kleuren, vormen, dingen die bij je in de buurt staan. Zeg erbij: "Het is [dag/datum]. Ik ben in [plek]."

5-4-3-2-1. Zoek vijf dingen die je ziet, vier dingen die je kunt voelen of aanraken, drie geluiden, twee geuren en één ding dat je kunt proeven. Ga in je eigen tempo, en sla over wat niet lukt.

Voeten op de grond. Zet beide voeten stevig neer en voel de druk onder je voetzolen. Beweeg je tenen. Merk op: de vloer draagt me. Je kunt ook rustig van hiel naar teen heen en weer wiegen.

Langere uitademing. Adem door je neus in en adem langzaam uit door licht getuite lippen, alsof je zachtjes een kaarsje laat flikkeren. Laat de uitademing iets langer duren dan de inademing, zonder te forceren. Als aandacht op de adem juist onrustig maakt, sla je deze oefening over en kies je iets anders, zoals voeten of voorwerpen.

Warmte en aanraking. Houd een warme mok of kruik vast. Leg een hand op je borst en een hand op je buik, of sla je armen om jezelf heen en geef jezelf een zachte, ritmische tik of wiegbeweging (de "vlinderknuffel"). Merk de warmte en de steun van je eigen handen.

Zachte duw. Zet je handen tegen een muur of tafelrand en duw rustig, alsof je de muur wilt verschuiven. Voel je spieren werken, hou het vijf tot tien seconden vast en laat dan langzaam los. Je krijgt zo een veilige kans om kracht en grens te voelen.

Neurie of zing zachtjes. Neuriën of een lage, lange "mmm" laat je gezicht, keel en borst trillen en kan rustgevend zijn.

Als je wegzakt (verdoofd, ver weg, leeg)

Bij afhaken heb je vaak geen extra kalmte nodig, maar een zachte activering: iets dat je aanwezig brengt.

Beweeg. Stamp voorzichtig met je voeten, rek je uit, rol met je schouders, wrijf stevig over je armen en benen, of loop een rondje door de kamer of naar buiten.

Spreek hardop. Zeg je naam, je leeftijd van nu, de datum en waar je bent. Beschrijf hardop wat je om je heen ziet. Je eigen stem in de ruimte helpt je terug te komen.

Zintuiglijke prikkel. Ruik aan iets met een duidelijke geur (munt, citrus, een kruid, een parfum dat je prettig vindt), leg een koel kussen in je nek, of voel met je handen over een voorwerp met een duidelijke structuur, zoals een steen, een stuk stof of een boomschors.

Contact met een voorwerp. Pak een voorwerp op dat bij nu hoort, zoals je telefoon, je sleutels of een kop thee, en beschrijf het: de vorm, de kleur, het gewicht, de temperatuur.

Vraag om gezelschap. Bel of app iemand die je vertrouwt, of ga naar een ruimte waar andere mensen zijn. Een vertrouwde stem helpt bijna altijd om weer in het heden te komen.

Na de flashback

Een flashback kost veel energie. Het is normaal om je daarna moe, beschaamd, leeg of emotioneel te voelen. Een paar vriendelijke ideeën:

  • Drink iets, eet iets kleins, en rust uit.

  • Praat tegen jezelf zoals je tegen een goede vriend zou doen. Geen verwijten.

  • Zoek verbinding met iemand die veilig is, of doe iets rustigs dat je prettig vindt.

  • Noteer, als je daar aan toe bent, wat eraan voorafging. Zo leer je je triggers kennen, zonder dat je het hele verhaal hoeft op te halen.

Wanneer professionele hulp belangrijk is

Zelfhulp en oefeningen kunnen veel betekenen, maar ze vervangen geen behandeling. Zoek hulp bij een traumagevoelige hulpverlener als:

  • flashbacks vaak voorkomen of je dagelijks leven beperken;

  • je veel last hebt van dissociatie, geheugengaten of het gevoel jezelf kwijt te zijn;

  • je merkt dat je alcohol, drugs, zelfbeschadiging of andere riskante dingen gebruikt om het uit te houden;

  • je denkt aan zelfdoding.

Je staat er niet alleen voor. Mogelijke steun: Zelfmoordlijn (1813), Tele-Onthaal (106), de hulplijn 1712 voor vragen over geweld, misbruik en kindermishandeling, je therapeut, je huisarts.

Tot slot

Een flashback is geen bewijs dat je kapot bent. Het is een teken dat je lichaam iets nog bewaart wat het ooit moest overleven. Met uitleg, geduld en kleine, herhaalbare oefeningen leert je zenuwstelsel stap voor stap dat het nu veilig mag zijn. Dat gaat niet in een rechte lijn. Elke keer dat je even terugkomt in het hier-en-nu telt.

Maak uit voorgaande een eigen noodkaartje

Schrijf op een kaartje of in je telefoon, op een rustig moment, wat voor jou werkt:

  • Dit is een flashback. Ik ben nu veilig.

  • Drie oefeningen die voor mij werken: ...

  • Iemand die ik kan bellen: ...

  • Een plek of voorwerp waar ik rust bij vind: ...

Op het moment zelf is denken moeilijk. Een kaartje dat je alleen hoeft voor te lezen neemt veel druk weg.

Previous
Previous

Waar Zelf script meditatie