Schaamte en schuld helen
Het transformatiepad
Van schaamte naar waardigheid
De stappen hieronder beschreven zijn niet altijd lineair. Zie het als een steeds verdiepende en terugkerende spiraal waarbij onderstaande componenten deel zijn van die spiraal naar transformatie.
1 Erkenning en herattributie
De schaamte is niet van jou. De schaamte hoort bij de dader. Je draagt iets dat nooit van jou had moeten zijn.
Deze herattributie is niet alleen cognitief. Het moet lichamelijk worden:
Oefening (uit Sensorimotor Psychotherapy):
Sta op. Voel je voeten op de grond.
Zeg hardop: "Deze schaamte is niet van mij."
Maak een trage bewuste beweging met je handen alsof je iets van je af duwt, van je borst weg.
Zeg: "Ik geef dit terug. Dit hoort niet bij mij."
Merk je lichamelijke sensaties op. Wat verandert?
Herhaal dit regelmatig. Je lichaam moet leren dat het schaamte kan afwijzen, kan weigeren.
2 Je traumadelen ontmoeten met compassie, begrip en onvoorwaardelijke liefde
Je terreur en schaamte hebben een getuige nodig – niet afwijzing, niet meer isolatie.
Je terreur, eenzaamheid, radeloze woede, diepe schaamte, rouw en verdriet en al je schoktrauma gevoelens worden pas “echt” als ze gezien worden en je in de spiegel van de ander jezelf kan leren zien en omarmen.
Dit is het moeilijkste werk en vereist therapeutische ondersteuning. Zowel individueel als in groep.
Schaamte is een eenzaam ding, gezien worden en daardoor jezelf kunnen zien door de ogen van een ander heelt de schaamte.
“Ik blijf bij je, zelfs met alles wat ik over je weet, je bent niet vuil of gebroken voor mij. Iemand probeerde je te breken maar je bent niet gebroken. Ik kan je zien.“ Waardoor je gradueel jezelf op een andere manier gaat zien ook.
Centraal bij het helen van schaamte en schok en verraad staat jouw capaciteit om te blijven bij de onzegbare emoties.
Het principe is:
Je gezonde psyche leert de capaciteit te ontwikkelen om zich te keren naar de jonge, angstige, beschaamde delen van jezelf en de intensiteit van de nachtmerrie te kunnen houden.
"Ik zie je. Ik zie je terreur. Ik zie je schaamte. Het was niet jouw schuld. Je was een kind/je was machteloos/je deed wat je kon. Ik ben hier nu. Je hoeft dit niet meer alleen te dragen."
Dit is geen snelle fix. Dit is langzaam, geduldig, herhaald contact maken met de fragmenten van jezelf die nog steeds vastzitten in die momenten, en hen laten weten: De horror is voorbij. Ze overleefden. Ze zijn veilig nu.
Gegeven dit soort trauma altijd met dissociatie gepaard gaat, hebben we somatische therapieën nodig die met en onder de dissociatie kunnen geraken bij de pijn.
Ruppert's Benadering: In opstellingen met zinnen rond je verlangen kunnen delen letterlijk hun stem krijgen. Deze aanpak is per definitie relationeel en gebruikt de spiegel van de ander om te helen
Getraumatiseerd deel: "Ik ben zo vies. Niemand kan van me houden. Ik hoor dood te zijn."
Overlevingsdeel: "Ik moet iedereen gelukkig houden. Als ik perfect ben, ben ik veilig. Ik mag nooit negatieve gevoelens hebben."
Gezond deel: "Ik zie beide delen. Ik ben hier. Jullie hoeven dit niet alleen te dragen. Ik begrijp waarom jullie zich zo voelen. Het was niet jullie schuld. Ik ga niet weg."
Deep Brain reorienting (de opvolger van EMDR) helpt je capaciteit te vergroten om via het diepe brein onder de dissociatie de somatische ervaring van schok te verwerken en de sensaties van de existentiële pijn van de eenzaamheid achter de schaamte te verdragen en die daardoor gradueel te verwerken. In relatie, in “bioritmische” synchronisatie met de therapeut. Je bent niet alleen ermee.
Somatic Interactional Therapy gaat via de lichaamssensaties en het primair bewustzijn rechtstreeks naar het procedureel geheugen van je spieren en lichaam en laat het lichaam het neurologische proces voltooien zodat de traumadelen helemaal doorvoeld worden in aanwezigheid van de therapeut die correctieve ervaringen mogelijk maakt in de relatie.
3 Je lichaam heroveren
Je lichaam is niet de plaats van je schaamte. Het is de plaats van je overleven. Het is tijd om thuis te komen.
Dit vereist somatisch werk:
Bodynamic Benadering: Langzaam, met toestemming, hypo-responsieve spieren wakker maken:
Benen en gronding ("Ik heb het recht hier te zijn, op deze aarde")
Bekken en kern ("Ik heb het recht mijn eigen lichaam te bewonen")
Borst en longen ("Ik heb het recht te ademen, ruimte in te nemen")
Armen en handen ("Ik heb het recht te duwen, weg te duwen, te beschermen")
Elke spier die ontwaakt is een stuk waardigheid terug gewonnen.
Corrigan's Deep Brain Reorienting: Contact maken met de precieze momenten in de hersenstam waar de trauma response bevroor, en het lichaam laten voltooien wat onderbroken werd:
De energie van de duw voelen die nooit gegeven werd
De sensatie van de schreeuw in je keel voelen die nooit geschreeuwd werd
De vlucht in ultra slow motion beleven die nooit gebeurde
Wanneer het lichaam deze responses kan voltooien in veiligheid, met een therapeut als getuige en bescherming, kan de trauma-energie eindelijk loslaten.
4 Seksualiteit terugeisen (wanneer en als je klaar bent)
Je recht op seksualiteit, op plezier in je lichaam, werd gestolen. Je kunt het terugnemen. Maar dit kan alleen op jouw tijd, op jouw voorwaarden.
Voor veel overlevers is dit de laatste en moeilijkste grens. Seksualiteit was de plaats van het geweld. Hoe wordt het ooit weer een plaats van plezier?
Belangrijke principes:
Er is geen tijdslimiet. Sommige overlevers hebben jaren of decennia nodig voor ze klaar zijn om seksualiteit opnieuw te benaderen. Dat is volledig oké.
Seksualiteit terugeisen betekent niet "normale" seksualiteit hebben. Het betekent ontdekken wat jouw seksualiteit is, wat voor jou werkt, wat jouw grenzen zijn.
Je mag altijd "nee" zeggen. Je mag halverwege stoppen. Je mag bepaalde dingen nooit willen doen. Er is geen "zou moeten."
Solo-exploratie eerst. Leren je eigen lichaam te voelen zonder de complexiteit van een partner kan een veiligere eerste stap zijn.
Partners moeten absoluut veilig zijn. Iemand die boos wordt over grenzen, die pusht, die niet kan stoppen, die is niet veilig. Heel duidelijk.
NARM's perspectief: Vaak moet eerst de Autonomie (vermogen om "nee" te zeggen, grenzen te hebben) en Trust (vermogen om te vertrouwen en kwetsbaar te zijn) ontwikkelingsfasen herwonnen worden voor Love-Sexuality veilig toegankelijk wordt.
5 Van overleven naar transformeren – waardigheid herwinnen
De ultieme transformatie is niet "over het trauma heen komen" – het is integratie. Het is het hele verhaal claimen, inclusief de horror EN je overleven.
Waardigheid bij overlevers van seksueel geweld komt in lagen:
Laag 1 – Erkenning: "Het gebeurde. Het was echt. Het was erg."
Laag 2 – Herattributie: "Het was niet mijn schuld. De schaamte hoort bij de dader."
Laag 3 – Overlever Identiteit: "Ik overleefde. Kijk wat ik deed om te overleven. Dat is kracht."
Laag 4 – Integratie: "Wat er gebeurde is een deel van mijn verhaal. Het is niet mijn hele verhaal. Ik ben meer dan wat me werd aangedaan."
Laag 5 – Transformeren: "Ik transformeer deze ervaring. Ik laat niet toe dat wat me werd aangedaan definieert wie ik BEN. Ik herwin mijn lichaam, mijn seksualiteit, mijn vermogen om lief te hebben en geliefd te worden. Ik neem mijn waardigheid terug."
Laag 6 – Post-Traumatische groei: je vindt in je trauma dat je dingen leerde die waardevol zijn: diep empathie, veerkracht, capaciteit om anderen te helpen, relativeringsvermogen, ... Dit is niet om het trauma te rechtvaardigen, het gebeurde en had nooit mogen gebeuren. Maar betekenis vinden in wat je leerde kan krachtig zijn.